‘या’ 5 महिला भारतीय उद्योग जगतातील ‘शान’ !

नवी दिल्ली, वृत्तसंस्था : आजकाल आपल्या देशातील महिला केवळ एक कुशल गृहिणी होण्यापेक्षा खूप पुढे गेल्या आहेत आणि सर्व क्षेत्रांमध्ये अभूतपूर्व यश मिळवून भारतीय कॉर्पोरेट जगतात एक प्रभावी व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही आपली एक वेगळी ओळख बनविली आहे. जागतिक स्तरावर लोकप्रिय ब्रँडच्या प्रमुख होण्यापासून ते काही नामांकित स्टार्टअप्सचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनण्यापर्यंत या सर्व भारतीय महिलांनी जवळजवळ प्रत्येक क्षेत्रात आणि व्यवसायात ठसा उमटविला आहे. परंतु या सर्व महिलांची ही ‘विकास यात्रा’ किंवा त्यांच्या व्यवसायाच्या शिखरावर पोहोचण्याचा संघर्ष तितका सोपा नव्हता, या सर्व महिलांनी आयुष्यात खूप संघर्ष केला आणि लवकरच त्यांची क्षमता सिद्ध केली. या यशस्वी महिलांनी, त्यांच्या व्यवसायाचे नेतृत्व आणि इतर वैयक्तिक गुणांसह, अशा लोकांचे सर्व भ्रम आणि शंकांना चिरडून टाकले, जे स्त्री असल्याकारणाने त्यांना ‘कमकुवत व्यावसायिका किंवा प्रतिस्पर्धी’ समजत असत. जाणून घेऊया भारतातील अश्या काही महान आणि कष्टकरी स्त्रियांबद्दल, ज्यांनी त्यांच्या क्षमता, परिश्रम घेत प्रामाणिकपणा आणि त्यांच्या प्रतिभेच्या बळावर उद्योगात मोठे यश मिळवले.

वंदना लुथ्रा
देशातील सर्वात मोठी सौंदर्य आणि कल्याण कंपनी व्हीएलसीसी हेल्थ केअर लिमिटेड सध्या आशिया, आफ्रिका आणि गल्फ कोऑपरेशन काउंसिल (GCC) मधील 11 हून अधिक देशांमध्ये आपली व्यवसाय सेवा देत आहे. भारताच्या आरोग्य आणि कल्याण उद्योगातील एक अद्वितीय नेते म्हणून कंपनीची स्थापना 1989 मध्ये गृहिणी वंदना लुथ्रा यांनी केली होती, जेव्हा तिच्या दोन मुलींपैकी पहिली मुलगी अवघ्या 3 वर्षाची होती. वंदनाचा जन्म पश्चिम बंगालच्या कोलकाता येथे झाला होता आणि जर्मनी, ब्रिटन आणि फ्रान्स यासारख्या देशांत उच्च शिक्षण घेत असताना सौंदर्य, फिटनेस, भोजन आणि पोषण तसेच त्वचेची काळजी याबद्दल बरेच काही शिकल्या. 2013 साली उल्लेखनीय योगदानाबद्दल त्यांना ‘पदम श्री’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आणि फॉर्च्युन इंडियाने भारतातील 33 व्या क्रमांकाच्या उद्योजिका म्हणूनही मानांकित केले.

किरण मजुमदार शॉ
किरण मजुमदार शॉ बायोकॉन लिमिटेडच्या संस्थापक, अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक आहेत. ही कंपनी देशातील एक प्रसिद्ध औषध कंपनी आहे. बंगळूरमध्ये जन्मलेल्या आणि वाढवलेल्या शॉने बंगळूर विद्यापीठातील माउंट कार्मेल कॉलेजमधून प्राणीशास्त्रात पदवी पूर्ण केली. नंतर त्यांनी मेलबर्न युनिव्हर्सिटीच्या बॅलर्ट कॉलेजमधून मेल्टिंग आणि ब्रूइंगमध्ये पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. 1978 मध्ये त्यांनी बेंगळुरूमध्ये भाड्याच्या घराच्या गॅरेजमध्ये बायोकॉनची स्थापना केली. आयर्लँडच्या बायोकेमिकल्स लिमिटेड ऑफ कॉर्कबरोबर कंपनीची संयुक्त कंपनी होती. निधीचा अभाव, पात्र कामगारांचा अभाव आणि अशा अनेक अडथळ्यांसह संघर्ष करत त्यांनी आपला उद्योजक प्रवास केला. आज या कंपनीने मधुमेह आणि ऑन्कोलॉजीच्या क्षेत्रात जोरदार लक्ष देऊन बायोमेडिसिन संशोधनात अग्रगण्य व्यवसाय म्हणून आपली ओळख निर्माण केली आहे. याशिवाय किरण इंडियन स्कूल ऑफ बिझिनेस आणि इंडियन इंस्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, हैदराबादच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सच्या सदस्या आहेत. भारत सरकारने त्यांना 1989 मध्ये ‘पद्मश्री’ आणि 2005 मध्ये ‘पद्मभूषण’ या सन्माननीय पुरस्काराने सन्मानित केले.

नैनालाल किदवई
नैना लाल किदवई ह्या आजच्या काळातील सर्वात यशस्वी आणि प्रसिद्ध महिलांपैकी एक आहेत. त्या पूर्वी एचएसबीसी ग्रुप इंडियाच्या कंट्री हेड आणि ग्रुप जनरल मॅनेजर होत्या. त्यांनी दिल्ली विद्यापीठातून अर्थशास्त्र विषयातील पदवी आणि हार्वर्ड बिझिनेस स्कूलमधून एमबीए केले.1982-1994 दरम्यान एएनझेड ग्रिन्डलेस येथे हेड ऑफ इनव्हेस्टमेंट बँकिंग, हार्वर्ड बिझिनेस स्कूलचे ग्लोबल अ‍ॅडव्हायझर, नेस्ले एसएचे नॉन-एक्झिक्युटिव्ह डायरेक्टर, गव्हर्निंग बोर्डा यासारख्या अनेक महत्त्वाच्या पदांवर त्यांनी काम केले आहे. एनसीएईआरचे सदस्य, भारतीय महालेखा परीक्षक इत्यादींसह त्यांनी इतर अनेक पदे यशस्वीरीत्या पार पाडली. उद्योग व व्यापार क्षेत्रात केलेल्या उल्लेखनीय योगदानामुळे भारत सरकारने त्यांचा ‘पदम श्री’ पुरस्काराने गौरव केला आहे.

इंदू जैन
इंदू जैन सध्या देशातील सर्वात मोठ्या माध्यम समूहांपैकी एक असलेल्या बेनेट, कोलमन अँड कंपनी लिमिटेडच्या अध्यक्षा आहेत. ‘टाइम्स ऑफ इंडिया’, ‘इकॉनॉमिक टाइम्स’ या दैनिक वृत्तपत्रांमुळे आणि ‘टीव्ही’ वृत्तवाहिनी टाइम्स नाऊ हा मीडिया ग्रुपमुळे त्यांना चांगलेच यश मिळाले. त्यांच्या नेतृत्वात टाईम्स समूहाने बर्‍याच नवीन उंचावर स्पर्श केला आहे. त्यांचे पती आता या जगात नाही आणि समीर आणि विनीत ही दोन मुले आता कौटुंबिक व्यवसाय चालवित आहेत. बेनेट, कोलमन अँड कंपनी लिमिटेडचे अध्यक्ष म्हणून त्यांना प्रसिद्धी मिळाली असली तरी अध्यात्मवादी, मानवतावादी, उद्योजक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि संस्कृती व कलेचे संरक्षक म्हणूनही त्यांची एक वेगळी ओळख बनली आहे. श्रीमती इंदू जैन यांना जानेवारी 2016 मध्ये भारत सरकारने ‘पद्मभूषण’ पुरस्काराने सन्मानित केले होते. परंतु त्यांची महान ओळख येथेच मर्यादित राहत नाही, दि वननेस फोरम ‘ तयार करण्यासाठी श्रीमती इंदू जैन ही मुख्य प्रेरणास्थान होत्या. 2003 मध्ये भारतीय राष्ट्रपतींच्या हस्ते औपचारिक उद्घाटन मंचाला नुकताच ‘महात्मा महावीर पुरस्कार’ देण्यात आला आहे. हा पुरस्कार जीवनातील प्रत्येक क्षेत्रांशी संबंधित अशा खास व्यक्तींना देण्यात आला आहे जे जगात ऐक्य निर्माण करण्यासाठी विविध गोष्टी करतात.

इंदिरा नूयी
‘इंदिरा नूयी’, पेप्सी को. इंडियाच्या सीएफओ आणि अध्यक्ष आपल्या देशातील सर्वात प्रसिद्ध उद्योजक आहेत. चेन्नईत जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या इंदिरा नुयी यांनी 1974 मध्ये मद्रास ख्रिश्चन कॉलेजमधून विज्ञान शाखेची पदवी घेतली. नंतर त्यांनी येल विद्यापीठातून सार्वजनिक व्यवस्थापनात पदव्युत्तर पदवी आणि नंतर आयआयएम, कोलकाता येथून वित्त व विपणन विषयात पदव्युत्तर पदवी घेतली. इंदिरा नूयी यांनी पेप्सी को. जॉईन होण्याआधी मोटोरोला आणि आशिया ब्राउन बोवेरी यासारख्या अनेक कंपन्यांमध्ये विविध वरिष्ठ पदांवर काम केले आहे. दरम्यान, त्यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात जॉनसन अँड जॉन्सन कंपनीत प्रॉडक्ट मॅनेजर म्हणून केली. 1994 साली त्यांनी पेप्सी को. जॉईन केले आणि 2001 साली त्या कंपनीच्या अध्यक्षा झाल्या. इंदिरा नूयी यांना व्यवसाय क्षेत्रात केलेल्या महत्त्वपूर्ण कामगिरीमुळे आणि भारतीय कॉर्पोरेट नेतृत्वाची प्रेरणा म्हणून त्यांना प्रतिष्ठित ‘पदमभूषण’ देऊन गौरविण्यात आले. यशस्वी आणि कार्यक्षम धोरणांमुळे त्या जगभर प्रसिद्ध आहे कारण त्यांच्या नेतृत्वात त्यांची कंपनी कोट्यवधी डॉलर्सची महत्त्वपूर्ण डील करीत आहे.